Türkiye İç Denetim Enstitüsü: Geçmişten Geleceğe İç Denetimin Öncüsü

 

Türkiye’de İç Denetimin Gelişimi

Ülkemizde iç denetimin kökenleri, 16. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’na kadar uzanmaktadır. Ancak, iç denetim faaliyetlerini yürütecek ilk resmi birim, 1860 yılında Osmanlı Mektup ve Telgraf Hizmetleri için kurulmuştur. Bu dönemde, Avrupa’dan getirilen denetçiler, sahip oldukları yetkinlik ve deneyimleri Osmanlı’daki meslek mensuplarına aktarmış ve bu süreç, iç denetim mesleğinin gelişiminde önemli bir rol oynamıştır.

Cumhuriyetin ilanından sonra, 1927 yılında yürürlüğe giren Muhasebe-i Umumiye Kanunu kapsamında iç denetim faaliyetleri sürdürülmüş, ancak zamanla bu düzenlemeler modern denetim anlayışı karşısında yetersiz kalmıştır. Günümüzde iç denetim, uluslararası standartlara uyum sağlayarak daha kurumsal ve bağımsız bir yapı kazanmış, risk odaklı bir yaklaşımla kamu ve özel sektörde kritik bir fonksiyon haline gelmiştir.

Günümüz Türkiye’sinde iç denetimin gelişim sürecine baktığımızda, üç önemli dönüm noktası dikkat çekmektedir. Bunların ilki ve en önemlisi, Türkiye’de iç denetim mesleğinin gelişmesine öncülük eden Türkiye İç Denetim Enstitüsü (TİDE)’nün, Ali Kamil Uzun liderliğinde 19 Eylül 1995’te kurulmasıdır. İkinci önemli gelişme ise 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun, 24 Aralık 2003’te Resmî Gazete’de yayımlanarak 1 Ocak 2006 itibarıyla yürürlüğe girmesiyle kamu idarelerinde iç denetimin zorunlu hale gelmesidir. Üçüncü dönüm noktası ise bankacılık sektöründe 1 Kasım 2005’te yürürlüğe giren 5411 sayılı Bankacılık Kanunu ile bankaların iç denetim, iç kontrol ve risk yönetim sistemlerini oluşturmasının zorunlu kılınmasıdır.

Bu yazımda, iç denetimi profesyonel bir meslek haline gelmesinde önemli bir rol oynayan Türkiye İç Denetim Enstitüsü (TİDE)’nün iç denetime katkılarını, yürüttüğü faaliyetleri, Türkiye’de ve uluslararası alandaki gelişim süreçlerini ele alacağım.

TİDE’nin Kuruluşu: Türkiye’de İç Denetimin Temelleri Atılıyor

Tarihler 14 Aralık 1994’ü gösterdiğinde Türkiye’de iç denetimin yönünü ve gelişimini etkileyecek, iç denetimi profesyonel bir meslek haline getirecek bir buluşma gerçekleşti. Bu buluşmada “'Türkiye İç Denetim Enstitüsü’nün ilk tohumları atıldı. Öncelikle bu noktaya nasıl gelindiğini kısaca anlatmak istiyorum.

90’lı yılların başında, ülke ekonomisinde olumsuz bir hava hâkimken, iç denetim mesleği de Türkiye’de henüz sınırlı bir etkiye sahipti. İç denetim faaliyetleri ağırlıklı olarak bankacılık sektörü ve çeşitli kurumlardaki teftiş kurulları aracılığıyla yürütülüyordu. Bankacılık sektöründe yaygın olmasının nedeni, 'bankaların yeterli sayıda müfettiş çalıştırması' zorunluluğuna dayanıyordu. Ancak, bu yasal düzenleme kapsam ve genişlik açısından yetersiz kaldığı için standardize edilmemiş, farklı uygulamaları barındıran bir yapı mevcuttu.

Ekonomik ve sektörel açıdan zorlu bir dönemde, Interbank Teftiş Kurulu Başkan Yardımcısı Sinan Tanakol, çalıştığı bankada yeni bir bakış açısı kazandırmak amacıyla yaptığı araştırmalar sırasında The Institute of Internal Auditors (IIA)’nın varlığını keşfetti. Ağustos 1993’te, İktisat Bankası Teftiş Kurulu Başkanı Ali Kamil Uzun ile yaptığı bir telefon görüşmesi sonrasında hem kendisinin hem de Ali Kamil Uzun’un IIA tarafından yayımlanan dergiye abone olmasını sağlayarak TİDE’nin temellerini atan ilk adımı attı. Bu abonelikle başlayan süreç, IIA ile kurulan sürekli iletişim sayesinde sistematik bir çalışmaya dönüşerek resmen başlamış oldu.

IIA dergi aboneliğiyle başlayan bu uzun soluklu yolculuk, yazımın başında belirttiğim gibi, 14 Aralık 1994 tarihinde IIA Batı Avrupa Direktörü Giovanni Grossi’nin Türkiye ziyaretiyle ilk somut adımların atılmasına vesile olmuştu. Bu buluşmaya Ali Kamil Uzun, Ersin Güneralp, Sinan Tanakol ve Hüseyin Karaçalı katılmışlardı. Toplantının ana gündemi, Türkiye’nin Avrupa IIA bünyesine katılım süreciydi. Giovanni Grossi, iç denetim alanındaki tecrübelerini paylaşarak, mesleki gelişimin nasıl başlatılabileceğine dair önerilerde bulunmuş, ayrıca, Türkiye’den IIA’ya üye olan kişilerin listesini paylaşarak, bu üyelerle bir araya gelip ortak hareket etmenin daha sağlıklı olacağı yönünde tavsiyelerde bulunmuştu.

Giovanni Grossi yıllar sonra o günü şöyle anlatıyor “Atmosfer oldukça olağan dışı ve garipti. IBM için gerçekleştirdiğim bir iş gezisi sırasında lüks bir otelde, sizler ile tanışma fırsatı bulmuştuk. O seyahati fırsat bilip, ulusal bir lider ile bir araya gelip, IIA’dan yetkililer bana Türkiye’den birkaç kişinin telefon numarasını verdiler ve bana bir randevu ayarladılar. Görüşmeye geldiler. Gelen gurubu etkilemeyi başardım mı? Yoksa toplantıya katılanlardan birinin (Ali Kamil Uzun) benden daha deli olması mı? Bu soruya halen cevap bulmuş değilim. Ancak, ben ülkeden ayrıldıktan iki gün sonra çarklar dönmeye başlamıştı. Gerisi ise tarih…”

Toplantının ardından Ali Kamil Uzun, Giovanni Grossi’nin tavsiyesi üzerine Paris’te düzenlenen Uluslararası İç Denetim Konferansı’na katıldı. Bu katılım, Türkiye’den bir meslek mensubunun bu konferansa ilk kez dahil olması açısından önemli bir adım oldu. Ali Kamil Uzun Konferans boyunca hem IIA hem de ECIIA’nın üst düzey yöneticileriyle tanışma fırsatı yakaladı. Bu isimler arasında en dikkat çekeni ise IIA’nın uluslararası ilişkilerinden sorumlu yöneticisi Judith Burge’dür. Burge ile gerçekleştirdiği toplantıda, Türkiye’de bir meslek organizasyonu kurma hayalinden bahsederek bu süreci sonbaharda düzenlenecek bir sempozyumda meslektaşlarıyla paylaşacağını belirtti. Ali Kamil Uzun, IIA ve Avrupa IIA yöneticilerinden destek ve sempozyuma katılım sözü alarak Türkiye’ye dönüş yaptı.

Ali Kamil Uzun, Paris’te düzenlenen konferanstan döndükten sonra meslektaşlarıyla bir araya gelerek TİDE’nin kuruluş sürecine yönelik başvuru adımlarını başlattı. 14 Aralık 1994 tarihinde dört kişiyle başlayan bu yolculuk, sadece dokuz ay gibi kısa bir sürede önemli bir aşama kaydederek 19 Eylül 1995 tarihinde 'İç Denetim Enstitüsü (İDE)' adıyla resmiyet kazandı. TİDE, “O gün bir kıvılcımın bugün gür bir alev olarak geleceğimizi aydınlatmasının öyküsü böyle başladı...”

Türkiye İç Denetim Enstitüsü (TİDE) Sahneye Çıkıyor: İlk Sempozyum ve Büyük Tanıtım

Ali Kamil Uzun, Paris'te düzenlenen Uluslararası İç Denetim Konferansı'nda IIA yöneticileriyle kurduğu etkili iletişim sonucunda, 2 Ekim 1995 tarihinde yapılan sempozyumda, IIA Batı Avrupa Direktörü Giovanni Grossi, Avrupa İç Denetim Enstitüleri Konfederasyonu Başkanı Jean Pierre Gartte, Benelux Enstitüsü Başkanı Hans Nieuwlands ve 300'ün üzerinde meslektaşın katılımıyla TİDE'nin duyurusunu gerçekleştirmiştir.

Ali Kamil Uzun’un şu sözleri, ne kadar zor ama bir o kadar önemli bir konuyu başardıklarını gösteriyor: “…Sempozyumun sonunda Jean Pierre Gartte, Giovanni Grossi ve Hans Nieuwlands bizleri tebrik ederek, Türkiye’de önemli bir adım attığımızı ifade ettiler. Ayrıca, Paris’te kendileriyle görüştüğümde, bu düşüncemizi ne derece gerçekleştireceğimiz konusunda kuşkuları olduğunu da itiraf ettiler. Böyle bir sonuç almamızı beklemediklerini, bunun bir fikir olmaktan öteye gidemeyeceğini düşündüklerini belirttiler ve elde edilen sonuçtan ötürü bizi kutladılar.”

TİDE’nin kuruluş tarihi ve kuruluşa hazırlık süreci rastlantısal bir süreçten geçmemektedir. 1994 yılında Türkiye’de yaşanan ağır ekonomik kriz, TİDE’nin kurulmasını zorunlu hale getirmiştir. Türkiye ekonomisinin daha sağlam temeller üzerine oturtulması, krizlere karşı daha güçlü hale gelmesi, kurumların krize hazırlanması ve iç dinamiklerin güçlendirilmesi amacıyla Ali Kamil Uzun Başkanlığında harekete geçilmiştir. 2 Ekim 1995 tarihinde gerçekleştirilen Uluslararası İç Denetim Sempozyumu’nda TİDE Kurucu Başkanı Ali Kamil Uzun tarafından sunulan Kuruluş Bildirgesi, TİDE’nin kurulması için gerekli koşulların oluştuğunu ve yeterli altyapının sağlandığını, 1994’teki kurulma nedenini ve amacını ortaya koymaktadır. Aşağıda yer alan "Türkiye İç Denetim Enstitüsü Kuruluş Bildirgesi"nden yapılan alıntı, bu durumu açıkça göstermektedir.

“İç denetim alanında böyle bir enstitü kurulması için koşullar epeydir hazırdı. Enstitünün ilgi ve faaliyet alanını oluşturan konular ve denetimin işleyiş prensiplerinin Türkiye’nin hiç de yabancı olmadığı, hepimizin malumudur. İç denetim konusunda var olan tarihsel birikimlerimiz, ekonomik gelişim, genel denetim kültürünün ekonomik birimler üzerindeki etkileri ve buna bağlı olarak ekonomik birimler çağdaşlaştıkça, çağdaşlaşan denetim anlayışlarına geçiş, Türkiye’de bu konuda çok yoğun birikimlerin olduğunu göstermektedir. Bu birikimler, yaşadığımız akıl almaz değişim ve dönüşüm süreci içinde oluşmuşlardır… Bugüne kadar birbirinden bağımsız odaklarca geliştirilen yöntem ve tekniklerin Enstitümüzle birlikte, bundan böyle bir arada tartışılıp, paylaşılacağı bir dönem başlamaktadır

Geçen yıl yaşadığımız çok ciddi bir krizin ardından çok hızlı büyüyen bir ekonomi ile karşılaşabiliyoruz… Kur ve faiz oranları üzerindeki baskılar, ani mevzuat değişiklikleri, kayıt dışı ekonominin boyutları, sistemde umulmadık sonuçların oluşmasına neden oluyor. Bunun sonucunda yönetimde kararların koşulları değişiyor. Buna paralel olarak da kararların değerlendirilmesinde kriterler, ölçüm aletleri değişiyor. Yönetim kadar, denetimin de çok güçleştiği bir ortam! Böyle bir ortamda bir kuruluşun denetim yöntemleri ne olmalı? İşte bu ortamda, uygun çözümler geliştirme ihtiyacı doğuyor. Bu yönü ile ülkemiz, dünya üzerinde iyi bir laboratuvar oluşturuyor. Yönetim ile birlikte denetim sistemlerinin gelişimine yeni boyutlar katılması bu laboratuvarda mümkün. Böylesi dinamik, hızlı değişen günümüz koşulları ile bundan daha dinamik ve hızlı değişecek geleceği düşündüğümüzde, iç denetimin stratejik önemi, proaktif rolü, risklerin yanı sıra fırsatları da ortaya koyma yaklaşımı kendiliğinden karşımıza çıkmaktadır. Düşünülenin aksine iç denetim, fonksiyon yitirmeyecek, geleneksel kimliğinden çok farklı bir kimliğe bürünecektir. Bu kimliği ile iç denetçi bir fütürist fonksiyonu üstlenecek; her alanda ihtiyaçları ve fırsatları gösterecek birçok fonksiyona ışık tutacaktır.”

1995 Ekim ayında yayımlanan Kuruluş Bildirgesi'nden de anlaşılacağı üzere, 1994 yılında yaşanan ekonomik krizin etkileri ve hızla değişen koşullar, TİDE aracılığıyla bir arada tartışılıp çözüm aranması gerektiğini ortaya koymuştur. TİDE, tek çatı altında kurumsal bir kimlik kazanarak Türkiye ekonomisine önemli katkılar sağlamayı hedeflemiş ve bu vizyonla yola çıkmıştır.

TİDE’nin Küresel Yolculuğu: IIA ve ECIIA Üyeliği Onaylandı!

İç Denetim Enstitüsü, 19 Eylül 1995 tarihinde kurulmuş ancak bugünkü adı olan 'Türkiye İç Denetim Enstitüsü' adını 1999 yılında alabilmiştir. Bunun nedeni, 'Türkiye' isminin kullanılabilmesi için Bakanlar Kurulu onayının gerektiğidir. Bu doğrultuda, 1998 yılında Bakanlar Kurulu’na başvuruda bulunulmuş ve 30 Ocak 1999 tarihinde gerçekleştirilen 4. Genel Kurul’da yapılan tüzük değişikliğiyle İDE, 'Türkiye İç Denetim Enstitüsü' adına kavuşmuştur.

Ali Kamil Uzun 2 Ekim 1995 tarihinde gerçekleştirilen sempozyumun sonunda, Kasım 1995’te yapılacak Avrupa İç Denetim Enstitüleri Konfederasyonu Genel Kurulu’na Türkiye adına gözlemci olarak katılması için Hollanda’ya davet edilmiştir. Amsterdam’da düzenlenen bu Genel Kurul’da Ali Kamil Uzun, TİDE hakkında bir sunum yaparak Avrupa İç Denetim Enstitüleri Konfederasyonu’na (ECIIA) katılma talebini iletmiştir. Yapılan değerlendirme sonucunda, Türkiye’nin üyelik başvurusunun Mayıs 1996’da gerçekleştirilecek Genel Kurul’un gündemine alınmasına karar verilmiştir. Ancak o dönem ECIIA’ya üye olabilmek için tüm üye ülkelerin oy birliğiyle onay vermesi gerekliliği aranmaktaydı. Herhangi bir üye ülkenin red oyu kullanması, TİDE’nin konfederasyona katılmasını engelleyecekti. Ali Kamil Uzun konu ile ilgili; “Acaba Yunanistan bize karşı çekimser oy kullanır mı?” düşüncesi aklımıza geldi. Bu riski göze alamazdık. O sırada Yunanistan Enstitüsü Başkanı değişmiş ve yeni göreve başlamıştı. Bunu bir fırsat olarak değerlendirerek kendisine bir mektup yazdım. Mektupta, enstitümüzü yeni kurduğumuzu, hedeflerimizi ve onların daha önce başlattığı mesleki girişimin bir benzerini Türkiye’de hayata geçirdiğimizi anlattım. Ayrıca, bu süreçte iş birliği ve desteğe açık olduğumuzu, Avrupa Konfederasyonu’na katılarak bu platformun bir parçası olmak istediğimizi belirttim. Yeni görevinden dolayı kendisini tebrik etmeyi de ihmal etmedim. Daha sonra kendisinden çok sıcak bir yanıt aldım. Çünkü kendisini göreve gelişinden ötürü ilk kutlayan yabancı enstitü başkanı ben olmuşum. Bu jestten oldukça etkilenmişti ve konfederasyona katılma girişimimizi destekleyeceğini ifade etti.” Açıklamalarında bulunarak mesleğimizin en önemli dinamiklerinden biri olan iletişimin ne kadar kritik ve vazgeçilmez bir unsur olduğunu açıkça belirtmiştir.

Genel Kurul’un üzerinden altı ay geçmiş ve takvimler Mayıs 1996’yı gösterirken, Türkiye için önemli bir dönüm noktasına gelinmiştir. Prag’da düzenlenen Genel Kurul’a, Yönetim Kurulu’nu temsilen Ali Kamil Uzun, Sancar İşçiel ve Mehmet Gerçek katılır. Bu toplantıda, TİDE’nin Avrupa İç Denetim Enstitüleri Konfederasyonu’na (ECIIA - European Confederation of Institutes of Internal Auditing) üyeliği oy birliğiyle kabul edildi ve bu tarihi an, salondaki katılımcılar tarafından ayakta alkışlanarak karşılanır. ECIIA başkanı Jean Pierre Garitte bu üyeliği Enstitü’nün ECIIA üye olarak katılmasının, “Henüz yedi aylık kurumsal geçmişi olan bir Enstitü’nün üyeliğe kabul edilmesini ECIIA tarihinde bir ilk olduğu” sözleriyle ifade ediyordu.

ECIIA’ya üye olarak büyük bir başarı elde edilir, ancak sıradaki hedef olan IIA’ya üyelik süreci daha da büyük ve önemlidir. ECIIA Genel Kurulu’nda olduğu gibi, Haziran 1996’da Los Angeles’ta düzenlenen Uluslararası İç Denetim Konferansı’na kurucu üye olarak Ali Kamil Uzun katıldı ve burada TİDE’nin IIA’ya üye olma talebini ve niyetini iletti. Kurulan güçlü ve etkili iletişimler sayesinde, Aralık 1996’da düzenlenecek IIA Genel Kurulu’nun gündemine TİDE’nin üyelik başvurusu dahil edildi. Sonuç olarak, TİDE, Aralık 1996’da Orlando’da gerçekleştirilen IIA Genel Kurulu’nda Uluslararası İç Denetçiler Enstitüsü’ne (The Institute of Internal Auditors - IIA) resmi olarak üye oldu.

Temelleri 14 Aralık 1994 tarihinde dört kişiyle atılan TİDE, 19 Eylül 1995’te 47 kurucu üye ile 'İç Denetim Enstitüsü' adıyla resmen kuruldu. Henüz kuruluşunun üzerinden yalnızca bir yıl geçmiş olmasına rağmen, kısa sürede uluslararası alanda büyük başarılara imza attığını kanıtladı.

Türkiye İç Denetim Enstitüsü (TİDE): Mesleğe Yön Veren Katkılar

IIA’ya üyelik sonrası, iç denetim mesleğinin en önemli kılavuzu olan 'Standartlar', Mart 1998’de İMKB’nin sponsorluğunda TİDE tarafından Türkçeye çevrilerek yayımlandı. İlk baskısı sarı kapakla yapıldığı için 'Sarı Kitap' olarak da biliniyor.

İç denetim mesleğinin önemli unsurlarından biri olan Certified Internal Auditor (CIA) sertifikası, 1974 yılından beri IIA tarafından verilmektedir. CIA sertifikası, iç denetçilerin mesleki yeterliliğe ve asgari standartlara sahip olduğunu tescilleyen, dünya çapında geçerliliği ve saygınlığı olan bir belgedir. 2000 yılında TİDE, Certified Internal Auditor (CIA) sertifikası için eğitim kursları başlatmıştır. Bu eğitimleri vermek üzere Jean Pierre Garitte Türkiye’ye davet edilmiş ve beş yıl boyunca eğitimler düzenli olarak devam etmiştir. Aynı yıl, TİDE’nin yoğun çabaları sayesinde CIA sınavları Türkiye’de de uygulanmaya başlanmıştır. Ancak, CIA sınavlarının gerçekleştirilebilmesi için sertifikaya sahip denetçilerin gözetiminde yapılması gerekliliği bulunmaktadır. O dönemde Türkiye’de CIA sertifikasına sahip kimse bulunmadığından, IIA süreci kolaylaştırmak amacıyla mesleki örgütlenmeye önderlik etmesi için sınavsız CIA sertifikası verilmesini teklif etmiştir. Bu teklif, sınavları kendi gözetiminde yapabilmesi için Ali Kamil Uzun’a sunulmuştur. Ancak Uzun, “Sınavsız bir sertifikanın meslek etiğine uygun olmayacağı” gerekçesiyle bu teklifi reddetmiştir. Bunun üzerine, 17-18 Mayıs 2000 tarihlerinde düzenlenen ilk CIA sınavı, PricewaterhouseCoopers’ın sponsorluğunda, Çekya’dan CIA sertifikalı bir meslektaşın gözetiminde gerçekleştirilmiştir. Bu sınav sonucunda, Özlem Aykaç, İsmail Alev ve Özlem Onat, Türkiye’nin ilk sertifikalı iç denetçileri olmuştur. Dört yıl sonra, Mayıs 2005 itibarıyla CIA sınavları Türkçe olarak da yapılmaya başlanmış ve bu gelişmeyle birlikte sınavlara katılım sayısı neredeyse 10 katına çıkmıştır.

CIA sertifikasının yanı sıra, IIA tarafından dört farklı uzmanlık sertifikası daha verilmektedir. Bu sertifikalar şunlardır:

·       Sertifikalı Finansal Hizmetler Denetçisi-Certified Financial Services Auditor (CFSA),

·       Kontrol Özdeğerlendirme Uzmanlığı-Certification in Control Self-Assessment (CCSA)

·       Sertifikalı Kamu Denetçisi-Certified Government Auditing Professional (CGAP).

·       Yeni Bir Mesleki Sertifika: Risk Yönetimi Güvencesi Sertifikası-Certification in Risk Management Assurance (CRMA)

TİDE’nin katkılarıyla, bu sertifika sınavlarının Türkiye’de de yapılması sağlanmıştır.

2008 yılına gelindiğinde, sertifikasyon sınavları Avrupa’daki birçok enstitüden önce bilgisayar destekli ortamlarda yapılmaya başlanmıştır. Bu atılım sayesinde, T.C. vatandaşı olan veya ikametgahı Türkiye’de bulunan yabancılar, altı ay içinde dünyanın herhangi bir yerinde sınavlara katılma imkanı bulmuşlardır. Bir zamanlar ECIIA’ya üye olma sürecinde, ‘Acaba Yunanistan bizim için ret oyu verir mi?’ endişesi taşırken, alt yapı çalışmalarının tamamlanması için danışmanlık sağlanacak seviyeye gelmiş bulunuyoruz. Bu durum yalnızca Yunanistan ile sınırlı kalmayıp, birçok IIA üyesi Avrupa ülkesinde de benzer şekilde gerçekleşmiştir.

1997 yılında 'Çalışma Grupları' kurularak, enstitü faaliyetlerinin yaygınlaştırılması, üyelerin aktif katılımının sağlanması ve alanında uzman denetçilerin belirli komiteler altında bir araya gelerek araştırma, inceleme ve tartışmalarla mesleğimize değer katması hedeflenmiştir.

2001 yılında İç Denetim Dergisi yayımlanarak, iç denetim mesleğinin ve TİDE’nin tanıtımını yapmak, gündemi oluşturan yazı ve makaleleri paylaşmak, yerli ve yabancı uzmanların bilgi ve deneyimlerinden faydalanmak amacıyla bir platform oluşturulmuştur. Ayrıca, iç denetim alanında bilimsel bir referans kaynağı oluşturulması hedeflenmiştir. İç Denetim Dergisi, üç ayda bir olmak üzere yılda dört kez yayımlanmaktadır.

TİDE, sertifikasyon ve sürekli mesleki gelişim alanlarında hem üye hem de üye olmayan meslektaşlara eğitimler düzenleyerek mesleğe ve meslektaşlara katkı sağlamayı başarmıştır. IIA tarafından hazırlanan eğitimlerin Türkçe’ye çevrilmesi için bir iş birliği sözleşmesi imzalanmış ve bazı eğitimlerin Türkçe olarak sunulması sağlanmıştır. Özellikle 2010 yılının sonuna gelindiğinde, eğitim faaliyetlerine kurumsal bir kimlik ve disiplin kazandırmak, eğitim faaliyetlerinin sürekliliğini ve sürdürülebilirliğini sağlamak, denetim mesleğinin niteliğini yükseltmek ve mesleki farkındalığı artırmak amacıyla 'Mesleki Gelişim Akademisi (TİDE Akademi)' kurulmuştur.

Mesleki gelişim ve paylaşım amacıyla yayıncılık faaliyetlerine de başlanmıştır. TİDE, bülten, dergi, kitap gibi çeşitli yayın alanlarında hem dijital hem de basılı yayıncılık yaparak katma değer üretmeye devam etmektedir. Ayrıca, Temmuz 1999'da tide.org.tr resmi internet sitesi ile geniş kitlelere ulaşmayı hedeflemiştir. Bunun yanı sıra, Facebook, Twitter ve LinkedIn gibi platformlarda aktif olarak yer alarak hızla gelişen teknolojik imkanları kullanıp bu alanda öncülük etmektedir.

TİDE, iç denetim mesleğinin akademik gelişimine katkıda bulunmak ve destek sağlamak amacıyla üniversitelerle iş birliğini stratejik bir öncelik olarak benimsemiştir. Bu doğrultuda, 2010 yılından itibaren Akademik Forum düzenlemeye başlamıştır. İlk Akademik Forum, "İç denetim mesleğinin akademik gelişiminde iş dünyasının beklentileri ve üniversitelerin ihtiyaçları" temasıyla, Marmara Üniversitesi ve Muhasebe Öğretim Üyeleri Bilim ve Dayanışma Vakfı (MÖDAV) iş birliğiyle 13 Mayıs 2010 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Günümüzde de bu alandaki çalışmalar ve iş birlikleri yoğun bir şekilde devam etmektedir.

TİDE, iç denetim mesleğinin kamu sektöründe yaygınlaşmasını ve etkinliğinin artırılmasını desteklemek amacıyla, Kamu İç Denetçiler Derneği (KİDDER) ile iş birliği içinde 2011 yılından itibaren "Kamu İç Denetim Konferansı" düzenlemeye başlamıştır. İlk konferans, "Kamu Yönetiminde Sürdürülebilirlik" ana temasıyla 11 Mart 2011 tarihinde Ankara’da gerçekleştirilmiştir.

23 Nisan 2019 tarihine gelindiğinde ise, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün Samsun’a çıkışının ve Milli Mücadele’nin 100. yılı vesilesiyle düzenlenen "Gelecek Zirvesi 2019" etkinliği için İstanbul’dan başlayıp Samsun’da son bulacak, iki gece üç günlük deniz yolculuğu başlamıştır. Bu yolculuğa Türkiye’nin çeşitli illerinden gelen 100 üniversite öğrencisi, Milli Savunma Üniversitesi Deniz Harp Okulu öğrencileri, akademisyenler, iş ve meslek insanları katıldılar. Etkinlik, 25-27 Nisan 2019 tarihlerinde "Güneş Ufuktan, Gelecek Umuttan Doğar" temasıyla organize edilmiştir. (Keşke o 100 öğrenci arasında ben de olsaydım diye iç geçirip hayal kurmaktan kendimi maalesef alamadım…)

Türkiye İç Denetim Enstitüsü, kuruluşundan bugüne kadar farklı ortamlarda birçok toplantı, seminer, sempozyum, panel gibi etkinlikler düzenlemektedir. Türkiye İç Denetim Enstitüsü’nün ulusal ve uluslararası bilgi, deneyim ve teknoloji birikimiyle tasarlanan ve geliştirilen bu tür etkinlikler, mesleğe önemli katkılar sağlamaktadır. Özellikle 1997 yılından itibaren aralıksız süren ve gelenekselleşmiş İç Denetim Kongreleri, güncel denetim süreçlerini ele alarak sektöre değer katmaktadır.

BDDK, SPK, KGK, İDKK, TBMM, Bakanlıklar, Sayıştay, TÜRMOB, İSMMMO, İYMMO, TSPB, KİDDER gibi birçok kurum ve kuruluşla yakın ilişkiler kurulmuş ve ihtiyaçlar doğrultusunda tavsiyelerde bulunulmuştur.

Türkiye İç Denetim Enstitüsü’nün (TİDE) Küresel Başarı Hikayesi

Uluslararası Konferanslar:

TİDE, kuruluşunun henüz beşinci yılına girdiği Mayıs 2000'de, tüm çabaların ve emeklerin karşılığını aldığı bir döneme tanıklık etmektedir. Türkiye İç Denetim Kongresi ile birlikte, Avrupa İç Denetim Konferansı ilk kez Türkiye'de düzenlenmiştir. IIA’nın Global Forum toplantıları olarak adlandırılan bu organizasyonların Avrupa ayağı için, Avrupa'dan bir enstitünün ev sahipliği yapması bekleniyordu. Türkiye ve Almanya başvuru yaparak, Global Forum için aday oluyorlardı. Ancak, Almanya’nın 2000 yılında birleşmesinin ardından, Almanya’nın bu organizasyona ev sahipliği yapması daha anlamlı ve önemli bir hale gelmiştir. Ali Kamil Uzun bu durumu şu sözlerle anlatıyor: “Bu noktada iki adayın da şansı vardı. Fakat yaptığım araştırmalar ve gözlemler sonucunda, Almanya’nın 2000 yılında Berlin’de böyle bir ev sahipliği yapmasının, onlar açısından taşıdığı anlam ve önem konusunda oldukça arzulu olduklarını gördüm. Biz beş yıllık geçmişi olan bir enstitüyüz, Almanya ise çok daha köklü bir geçmişe sahip. Sonuç olarak, Alman enstitüsüne Türkiye olarak bir jest yapma kararı aldık. Adaylıktan çekilmedik, ancak Alman Enstitüsü’nü desteklediğimizi belirterek, Global Forum’un Almanya’da yapılmasını sağladık. Bu yaklaşımımız büyük takdir topladı.” ECIIA’ya üyelik sürecinde kurulan güçlü iletişimin bir başka örneği de burada görülmektedir. TİDE’nin bu jesti karşılıksız kalmaz ve Global Forum Almanya’da yapılırken, Avrupa İç Denetim Konferansı’nın İstanbul’da yapılmasına karar verilir. Avrupa İç Denetim Konferansı, diplomatik açıdan da önemli bir adım olur; KKTC Ombudsmanı Nail Atalay, konuşmacı olarak davet edilerek KKTC’nin uluslararası meslek camiasında kabul görmesine katkı sağlamıştır.

7-9 Ekim 2004 tarihinde, Türkiye için ikincisi olacak Avrupa İç Denetim Konferansı İstanbul’da düzenlenmiştir. İkinci kez gerçekleştirilen bu konferansa, 28 Avrupa ülkesi ve IIA ile ECIIA'nın üst düzey yöneticileri katılmıştır.

29 Mayıs 2008 yılında düzenlenen ECIIA Yönetim Kurulu toplantısı ise TİDE ev sahipliğinde İstanbul’da gerçekleştirilmiştir.

Uluslararası Görevler:

Uluslararası konferansların yanı sıra, ECIIA ve IIA’da Türkiye’yi temsilen katılımlar da yaşanmıştır. 2000-2004 yılları arasında arka arkaya iki dönem boyunca Ali Kamil Uzun, ECIIA Yönetim Kurulu üyeliğine seçilmiştir. Bu sayede Türkiye, ilk kez uluslararası meslek organizasyonlarının yönetiminde yer almış olur. ECIIA Yönetim Kurulu, 7 üyeden oluşmakta olup, 6 üye AB üyesi ülkelerden, 1 üye ise AB üyesi olmayan bir ülkeden seçilmektedir. Ali Kamil Uzun, bu görevle AB üyesi olmayan ülkeleri de temsil etmiştir.

TİDE Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Ali Şir Yardım, 16 Mart 2007 tarihinde ECIIA Yönetim Kurulu'na seçilen ikinci Türk olur. Bu seçimle, ikinci kez AB üyesi olmayan bir ülke temsilcisi olarak Yönetim Kurulu'nda görev almaya başlanmıştır.

Bu gelişmeler üzerine TİDE’nin her faaliyetinde ve çalışmasında olduğu gibi, daima ileriye ve daha iyisine yönelik vizyonuyla bu iki önemli görevi pekiştiren bir süreç daha yaşanmış ve 2008 yılında TİDE Başkanı Özlem Aykaç İğdelipınar, IIA Yönetim Kurulu ve Denetim Komitesi üyeliğine seçilmiştir.

Bir diğer önemli gelişme ise IIA Uluslararası İç Denetim Standartları Kurulu'nda yaşanmıştır. TİDE Başkan Yardımcısı Serhan Göktürk, Temmuz 2007 itibarıyla, sadece 18 üyeden oluşan İç Denetim Standartları Kurulu’na dört yıllık bir dönem için seçilmiştir.

Uluslararası Ödüller:

TİDE, 1998 yılında IIA tarafından "Dünya çapında en hızlı gelişen ve üye sayısını en hızlı artıran enstitü" seçilerek, uluslararası alanda ilk ödülünü kazanmıştır.

Türkiye İç Denetim Enstitüsü 1999 yılında yine IIA tarafından verilen "Mesleğin Tanıtımı Ödülü”ne ve 2001 yılında da "Mesleki Tanıtım ve Hizmet Teşekkür Belgesi”ne layık görülmüştür.

Bir diğer önemli gelişme ise, TİDE’nin çıkardığı İç Denetim dergisi sayesinde, 2003 yılında IIA tarafından mesleki yayıncılığın en iyisi olarak seçilip birincilikle ödüllendirilmiştir.

2005 yılında Hayrettin Genel, William S. Smit CIA Başarı Ödülü'ne layık görülmüştür. 2011 yılına gelindiğinde ise aynı başarıyı dünya üçüncüsü olarak Ömer Kerem Seçkin elde etmiş ve William S. Smith bronz madalyasını kazanmıştır.

TİDE, 16 Temmuz 2005 tarihinde IIA tarafından "şube" statüsünden "Ulusal Enstitü" statüsüne kabul edilmiştir. Bu sayede TİDE, sayılı ülke enstitülerinin sahip olduğu bu statü ile küresel ve ulusal temsil gücü kazanmıştır.

TİDE’nin kazandığı en önemli ödüllerinden biri 2007 yılında gelmiştir. TİDE, iç denetim mesleğine yaptığı yenilikçi katkılardan dolayı, 250'den fazla enstitünün katıldığı IMAP (International Mastering Advocacy Program - Uluslararası Mesleki Tanıtım ve Benimsetme Programı) ödülüne layık görülmüştür. Bu ödül sayesinde TİDE, IIA'nın küresel toplantıları olan ve her yıl düzenlenen Global Council toplantılarına, ABD, Kanada, Avustralya ve İngiltere gibi ülkelerle aynı masada yer alarak katılma fırsatı yakalamıştır.

TİDE, IIA tarafından 2014 ve 2015 yıllarında arka arkaya 2 kez Farkındalık Özel Ödülü’ne layık görüşmüş; 20. yılında, 2015’te ise ECIIA tarafından Onur Ödülü (ECIIA Award of Honor) kazananı olarak bu ödülü alan ilk ulusal enstitü olmuştur.

TİDE, IIA tarafından 2023 Farkındalık Özel Ödülü'ne layık görülmüştür. Dünya çapında 170 ülkede 200 binden fazla üyesi bulunan IIA, mesleği mükemmelliğe taşımak ve değerini vurgulamak amacıyla mayıs ayını “Uluslararası İç Denetimde Farkındalık Ayı” olarak kutlamaktadır. TİDE’nin bu ay boyunca düzenlediği etkinlikler, dünya çapındaki diğer örneklerle birlikte IIA tarafından değerlendirilmiş ve sonucunda 2023 Farkındalık Özel Ödülü Türkiye’ye kazandırılmıştır.

Bu yazının oluşumunda ve gelişiminde sağladığı değerli kaynak paylaşımları, yapıcı geri bildirimleri ve destekleri için Sayın Ali Kamil Uzun Bey’e içten teşekkürlerimi sunarım. Ayrıca, yöneticilerim Murat Efe ve İlyas Başıbüyük'e de katkıları için de teşekkürlerimi sunarım.

 

YARARLANILAN KAYNAKLAR:

• Meslekte Mükemmelliğin Küresel Paydaşı Türkiye İç Denetim Enstitüsü, 2012
• www.tide.org.tr
• Çevikbaş, R. Türkiye’de İç Denetim Kurumu, Türk İdare Dergisi, 2011
• Selimoğlu S. & Saldı M.H., Küresel Bir Bakış Açısıyla Türkiye’de İç Denetimin Gelişimi, BMIJ, (2018)